کیست تخمدان یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که ممکن است در بسیاری از موارد بدون علامت ایجاد شود و فرد از وجود آن اطلاعی نداشته باشد.
اما سوال مهم بسیاری از زنان این است که علائم کیست تخمدان چیست و چه زمانی باید برای درمان آن اقدام کرد؟ آیا هر کیست تخمدانی خطرناک است؟ آیا وجود کیست میتواند باعث ناباروری یا مشکلات جدیتر شود؟
علائمی مانند درد لگن، احساس سنگینی در پایین شکم، نفخ، تغییر در نظم قاعدگی و درد هنگام رابطه جنسی میتوانند از نشانههای وجود کیست تخمدان باشند.
البته نوع، اندازه و شرایط کیست در میزان بروز علائم تاثیر زیادی دارد و همه کیستها نیاز به درمان ندارند.
در این مقاله به بررسی مهمترین علائم کیست تخمدان، نشانههای خطرناک، روشهای تشخیص و بهترین روشهای درمان آن میپردازیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری درباره سلامت تخمدانهای خود تصمیم بگیرید.
علائم کیست تخمدان چیست؟
علائم ناشی از این کیست زمانی که بزرگ شوند بروز پیدا می کند و از جمله این علائم می توان موارد زیر را بیان نمود:
موجب ایجاد نفخ و یا تورم در داخل شکم فرد میشود.
اندازه کیست ها بسیار کوچک و یا بسیار بزرگ می باشند. کیست هایی که بزرگ هستند باعث وارد کردن فشار به ارگان های اطراف شده و همراه با درد و تورم در شکم هستند و فشار وارد شده از طریق این کیست ها باعث ایجاد تورم و نفخ در شکم می گردد.
باعث به وجود آمدن حرکات دردناک در قسمت روده فرد میشود.
باعث میشود که فرد درد زیادی را در ناحیه لگن، در زمان قاعدگی و یا پیش از آن متحمل شود.
درد به وجود آمده در ناحیه شکم و لگن فرد می تواند مبهم و یا شدید باشد و به دلیل ترکیدن کیست و یا پیچ خوردن تخمدان ها رخ می دهد.
در این شرایط فرد دچار درد بسیار شدیدی همراه با حالت تهوع و استفراغ و افت فشار خون میشود و گاهی به دلیل شدت زیاد منجر به غش کردن فرد می گردد.
باعث به وجود آمدن رابطه جنسی دردناک می گردد.
فرد در گذشته رابطه جنسی دردناک نداشته ولی اکنون در روابط جنسی خود با درد مواجه است ممکن است علت آن وجود کیست تخمدان باشد.
باعث به وجود آمدن درد خفیفی در قسمت ران و یا بخش پایین کمر فرد میشود.
چنانچه کیست تخمدان بزرگ باشد باعث ایجاد فشار روی عصب های کمر شده و فرد با درد در ناحیه کمر مواجه میشود.
باعث ایجاد حساسیت بالای سینه ها میشود.
موجب میشود که فرد دارای پریودی های نامنظم گردد.
مهمترین علائم وجود کیست تخمدان وجود دورههای پریودی نامنظم است.
- باعث میشود که فرد دارای احساس پری در ناحیه پایین شکم خود باشد.
- موجب ایجاد حالت تهوع و استفراغ در فرد میشود.
- باعث میشود که فرد به طور بی دلیل دارای اضافه وزن گردد.
- موجب به وجود آمدن خونریزی های غیر طبیعی از واژن میشود.
- باعث میشود که فرد به تکرر ادرار مبتلا شود.
- موجب می گردد که فرد در هنگام خالی کردن روده و یا مثانه خود با مشکل مواجه شود.
زمانی که کیست تخمدان به مرحله ای حاد رسیده باشد با علائم زیر همراه است:
- باعث به وجود آمدن درد بسیار شدیدی در ناحیه لگن میشود.
- موجب می گردد که فرد به تب دچار شود.
- باعث ایجاد سرگیجه و همچنین ضعف در فرد میشود.
- موجب میگردد که فرد دچار تنفسی سریع شود.
زمانی که این علائم وجود داشته باشد یعنی فرد به پارگی کیست و یا پیچیدگی تخمدان ها مبتلا شده است و باید سریعاً تحت درمان قرار بگیرد در غیر این صورت باعث ایجاد مشکلاتی برای فرد میشود.
علائم کیست تخمدان در دختران
معمولاً کیست های تخمدان کوچک هستند و علائمی را از خود بروز نمی دهند ولی در صورتی که دختران مبتلا به کیست تخمدان شده و شرایط به گونه ای باشد که دچار پیچیدگی تخمدان شوند علائم زیر در آنها بروز پیدا می کند:
- دچار درد بسیار شدید در ناحیه لگن میشوند.
- دچار حالت تهوع و استفراغ میشوند.
- موجب از هوش رفتن دختران میشود.
علائم خطرناک کیست تخمدان چیست؟
چنان چه علائم زیر را مشاهده کردید حتماً سریعاً به پزشک مراجعه کنید:
- داشتن درد همراه با تب و حالت تهوع و استفراغ
- وجود درد در یک سمت شکم که به صورت شدید می باشد.
- داشتن درد زیاد به صورتی که همراه با سرگیجه و غش باشد.
- داشتن درد شدید شکمی که همراه با خونریزی غیر منتظره باشد.
- داشتن درد زیاد در قسمت شکم که همراه با نفس تنگی و یا تند تند نفس کشیدن باشد.
علائم پارگی کیست تخمدان
زمانی که کیست ها بزرگ میشوند احتمال پارگی آنها وجود دارد و در صورت پارگی علائم زیر در فرد ایجاد می گردد:
داشتن درد بسیار شدید در ناحیه شکم و کمر فرد
زمانی که کیست تخمدان پاره میشود فرد دچار دردی در ناحیه شکم و زیر ناف خود میشود. درد ناشی از آن ممکن است به صورت مبهم بوده و یا اینکه به صورت شدید ایجاد گردد. شدت درد ناشی از آن بستگی به اندازه کیست دارد.
وجود لکه بینی و یا خونریزی خفیف از واژینال
در بعضی مواقع پاره شدن کیست تخمدان باعث ایجاد لکه بینی و وجود خونریزی های خفیف در فرد می گردد.
ایجاد نفخ در فرد
در صورتی که در زمان های غیر از پریودی دارای احساس نفخ و ناراحتی در ناحیه شکم هستید امکان پارگی کیست تخمدان در شما وجود دارد.
وجود حس سنگینی در لگن
کیست تخمدان در بعضی مواقع به جای داشتن احساس درد برای فرد، همراه با احساس سنگینی در لگن است و دلیل آن ته نشین شدن مایع کیست ها در حفره ته لگن می باشد و با گذشت زمان جذب می گردد.
اندازه خطرناک کیست تخمدان
اندازه کیست تخمدان به تنهایی نمیتواند مشخص کند که کیست خطرناک است یا خیر؛ زیرا عواملی مانند نوع کیست، ظاهر آن در سونوگرافی، سرعت رشد، سن فرد و وجود علائم نیز در تصمیمگیری پزشک اهمیت دارند.
بسیاری از کیستهای کوچک تخمدان، بهخصوص کیستهای عملکردی، ممکن است بدون نیاز به درمان خاصی و با گذشت زمان برطرف شوند.
به طور کلی، کیستهایی که اندازه بزرگتری دارند (معمولاً بالاتر از ۵ سانتیمتر) نیاز به بررسی و پیگیری دقیقتری دارند، زیرا ممکن است باعث ایجاد علائمی مانند درد لگن، احساس فشار در شکم، پیچخوردگی تخمدان یا پارگی کیست شوند.
در صورتی که کیست رشد کند، ظاهر غیرطبیعی داشته باشد یا علائم شدیدی ایجاد کند، پزشک ممکن است درمان دارویی، پیگیری منظم یا در برخی موارد جراحی را پیشنهاد دهد.
تشخیص خطرناک بودن کیست فقط بر اساس اندازه آن انجام نمیشود و بررسی دقیق توسط متخصص زنان و انجام سونوگرافی نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
| اندازه کیست تخمدان | وضعیت احتمالی | اقدام معمول |
|---|---|---|
| کمتر از ۳ سانتیمتر | معمولاً کوچک و اغلب بدون خطر | معمولاً نیاز به درمان خاص ندارد و ممکن است فقط پیگیری شود |
| ۳ تا ۵ سانتیمتر | نیازمند بررسی شرایط کیست | پزشک ممکن است سونوگرافی دورهای را توصیه کند |
| بیشتر از ۵ سانتیمتر | کیست بزرگ محسوب میشود | نیاز به بررسی دقیقتر، پیگیری منظم و بررسی علائم دارد |
| بیشتر از ۶ سانتیمتر یا دارای ظاهر غیرطبیعی | احتمال ایجاد عوارض بیشتر | ممکن است نیاز به درمان جدیتر یا جراحی داشته باشد |
آیا کیست تخمدان باعث ناباروری میشود؟
در بیشتر موارد، کیست تخمدان باعث ناباروری نمیشود و بسیاری از زنان مبتلا به کیستهای تخمدانی میتوانند بدون مشکل باردار شوند.
کیستهای عملکردی که در اثر روند طبیعی تخمکگذاری ایجاد میشوند، معمولاً موقتی هستند و پس از مدتی خودبهخود برطرف میشوند و تاثیری بر قدرت باروری ندارند.
با این حال، برخی انواع کیستها مانند کیستهای ناشی از اندومتریوز (اندومتریوما) یا کیستهایی که باعث اختلال در عملکرد تخمدان و تخمکگذاری میشوند، ممکن است در برخی افراد احتمال بارداری را کاهش دهند.
کیستهای بزرگ یا درماننشده در شرایط خاص میتوانند روی بافت تخمدان تاثیر بگذارند.
اگر فردی دچار پریودهای نامنظم، درد شدید لگن یا مشکلات باروری باشد، بهتر است برای بررسی نوع کیست و تاثیر آن بر تخمدانها به متخصص زنان مراجعه کند.
تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کند.
تشخیص خطرناک بودن کیست فقط بر اساس اندازه آن انجام نمیشود و بررسی دقیق توسط متخصص زنان و انجام سونوگرافی نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
تشخیص کیست تخمدان چگونه انجام میشود؟
تشخیص کیست تخمدان معمولاً با بررسی علائم بیمار، معاینه پزشک و انجام آزمایشهای لازم انجام میشود.
پزشک با توجه به سن فرد، وضعیت قاعدگی، شدت علائم و سابقه پزشکی، روش مناسب برای بررسی تخمدانها را انتخاب میکند.
مهمترین روشهای تشخیص کیست تخمدان شامل سونوگرافی، آزمایشهای هورمونی و در برخی شرایط آزمایش خون است که به بررسی نوع، اندازه و وضعیت کیست کمک میکنند.
سونوگرافی تخمدان
سونوگرافی مهمترین و رایجترین روش برای تشخیص کیست تخمدان است.
در این روش پزشک میتواند اندازه، شکل، محل قرارگیری و محتویات داخل کیست را بررسی کند و مشخص کند که کیست ساده و پر از مایع است یا ساختار پیچیدهتری دارد.
سونوگرافی ممکن است به صورت شکمی یا واژینال انجام شود.
نوع واژینال معمولاً جزئیات دقیقتری از تخمدانها ارائه میدهد و به پزشک کمک میکند تا درباره نیاز به درمان یا پیگیری کیست تصمیمگیری کند.
آزمایشهای هورمونی
در برخی موارد پزشک برای بررسی علت ایجاد کیست یا مشکلات مرتبط با تخمکگذاری، انجام آزمایشهای هورمونی را تجویز میکند.
این آزمایشها میتوانند سطح هورمونهایی مانند استروژن، پروژسترون، هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینایز کننده (LH) را بررسی کنند.
نتایج این آزمایشها به تشخیص اختلالات هورمونی، مشکلات قاعدگی یا شرایطی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک کمک میکند و در انتخاب روش درمان موثر است.
آزمایش خون
آزمایش خون همیشه برای تشخیص کیست تخمدان لازم نیست، اما در شرایط خاص ممکن است پزشک آن را درخواست کند.
این آزمایشها بیشتر زمانی انجام میشوند که کیست ظاهر غیرطبیعی داشته باشد، فرد در سنین بالاتر باشد یا پزشک بخواهد احتمال وجود مشکلات جدیتر مانند سرطان تخمدان را بررسی کند.
یکی از آزمایشهای مورد استفاده در این شرایط، بررسی سطح CA-125 است که البته به تنهایی نمیتواند تشخیص قطعی سرطان را مشخص کند و باید همراه با سایر بررسیها تفسیر شود.
معاینه لگنی توسط پزشک
معاینه لگنی یکی از مراحل اولیه بررسی مشکلات تخمدان است که طی آن پزشک وضعیت رحم و تخمدانها را بررسی میکند.
اگرچه معاینه به تنهایی نمیتواند وجود یا نوع کیست را مشخص کند، اما میتواند وجود توده، حساسیت یا درد در ناحیه لگن را نشان دهد.
پزشک معمولاً پس از معاینه، در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی را برای تشخیص دقیقتر و انتخاب بهترین روش درمان تجویز میکند.
درمان کیست تخمدان به چه صورت است؟
درمان کیست تخمدان بستگی به شرایط زیر دارد:
- بستگی به سن فرد مبتلا دارد.
- باید این را در نظر بگیرند که آیا بیمار وارد دوران یائسگی شده است یا خیر.
- باید اندازه و ظاهر کیست را مورد بررسی قرار دهد.
- باید بررسی کنند که آیا وجود کیست ها دارای علائمی در فرد هست یا خیر.
حال با توجه به شرایط گفته شده نسبت به درمان آن اقدام می کنند و روش های درمانی زیر را به کار میگیرند:
استفاده از درمان دارویی
بهترین راه جهت درمان کیست های تخمدانی استفاده از داروهای هورمونی است به گونه ای که با استفاده از این داروها زان سطح هورمون بدن را تنظیم نموده و مانع از ایجاد کیست های تخمدانی و رشد آنها میشود.
استفاده از روش جراحی
زمانی که اندازه کیست ها به قدری بزرگ باشد که با استفاده از دارو درمان نشود از روش جراحی برای درمان آن استفاده می کنند. جراحی کیست های تخمدان به دو صورت انجام می گیرد:
روش لاپاراسکوپی
در روش لاپاراسکوپی با ایجاد برشی کوچک روی شکم و استفاده از لاپاراسکوپ اقدام به خارج کردن کیست های تخمدانی می کنند.
روش لاپاراتومی
در روش لاپاراتومی با ایجاد برش بزرگ روی شکم اقدام به خارج کردن کیست هایی که سایز آنها بزرگ است می کنند.
این روش را زمانی به کار می گیرند که سایز کیست ها بزرگ بوده و از طریق لاپاراسکوپی قابل درمان و جراحی نباشند.
درمانهای خانگی برای رفع کیست تخمدان
گاهی آنقدر کیست ها کوچک هستند که برای درمان آنها نیاز به دارو و یا روش جراحی نیست و پزشک انجام دادن راهکارهایی را در منزل برای درمان آنها و یا کم کردن عارضه های ناشی از آنها به شما پیشنهاد می دهد از جمله:
- از طریق ماساژ دادن کمر قسمت باسن و ران می توان مقدار انقباضات و درد ناشی از این کیست ها را کاهش داد.
- با انجام دادن ورزش هایی چون یوگا می توان از ایجاد کیست ها جلوگیری نمود.
- با استفاده از گرما درمانی و بالا بردن جریان خون می توان درد ناشی از این کیست ها را کاهش داد.
- در صورت داشتن اضافه وزن با کم کردن وزن می توان موجب ایجاد تعادل در هورمون های بدن و کاهش کیست ها شد.
- با مصرف چای بابونه و زنجبیل می توان درد ناشی از این کیست ها را کم کرد.
- اگر فرد دارای استرس و اضطراب باشد درد زیادی را متحمل میشود بنابراین برای کاهش درد ناشی از وجود کیست ها باید استرس و اضطراب را از خود دور کرد.
آیا کیست تخمدان بدون درمان از بین میرود؟
در بسیاری از موارد، کیست تخمدان بدون نیاز به درمان خاصی و به مرور زمان از بین میرود.
بهخصوص کیستهای عملکردی که در اثر روند طبیعی تخمکگذاری ایجاد میشوند، معمولاً طی چند هفته تا چند ماه کوچک شده و خودبهخود برطرف میشوند.
با این حال، همه کیستها شرایط یکسانی ندارند و از بین رفتن آنها به عواملی مانند نوع کیست، اندازه آن، سن فرد و وجود علائم بستگی دارد.
اگر کیست بزرگ باشد، رشد کند، ظاهر غیرطبیعی در سونوگرافی داشته باشد یا باعث ایجاد علائمی مانند درد شدید لگن، خونریزی غیرطبیعی یا فشار روی اندامهای اطراف شود، ممکن است نیاز به درمان دارویی یا جراحی داشته باشد.
به همین دلیل، حتی در صورت نداشتن علائم، پیگیری و انجام سونوگرافی طبق نظر پزشک برای بررسی وضعیت کیست اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
آیا کیست تخمدان باعث تکرر ادرار میشود؟
بله، در برخی موارد کیست تخمدان، بهخصوص زمانی که اندازه آن بزرگ باشد، میتواند با وارد کردن فشار روی مثانه باعث تکرر ادرار شود.
البته تکرر ادرار همیشه نشانه وجود کیست نیست و ممکن است دلایل دیگری مانند عفونت ادراری نیز داشته باشد.
در صورت همراهی این علامت با درد لگن یا تغییرات قاعدگی، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.
آیا کیست تخمدان باعث حالت تهوع میشود؟
گاهی کیست تخمدان میتواند باعث حالت تهوع، احساس ناراحتی در شکم یا حتی استفراغ شود.
این حالت معمولاً زمانی بیشتر دیده میشود که کیست بزرگ باشد یا دچار پارگی و پیچخوردگی تخمدان شود. حالت تهوع شدید همراه با درد ناگهانی شکم نیاز به بررسی سریع توسط پزشک دارد.
در کیست تخمدان کجای شکم درد میگیرد؟
درد ناشی از کیست تخمدان معمولاً در قسمت پایین شکم و ناحیه لگن احساس میشود و ممکن است در یک سمت شکم (راست یا چپ) بیشتر باشد.
شدت درد به نوع و اندازه کیست بستگی دارد و گاهی به کمر یا رانها نیز انتشار پیدا میکند.
آیا کیست تخمدان باعث ورم شکم میشود؟
بله، کیستهای بزرگ تخمدان ممکن است باعث احساس نفخ، پری یا ورم شکم شوند.
این حالت به دلیل افزایش فشار داخل شکم یا تاثیر کیست روی اندامهای اطراف ایجاد میشود.
البته نفخ شکم دلایل مختلفی دارد و برای تشخیص دقیق باید علائم دیگر نیز بررسی شوند.
