آنژیوگرافی روشی تشخیصی است که از طریق آن عروق بدن به وسیله اشعه ایکس مورد بررسی قرار می گیرند.

آنژیوگرافی قلب کودکان زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که کودک دارای بیماری مادرزادی قلب بوده و باعث درگیر شدن ساختمان کلی قلب چون حفره های بطنی، دهلیزی، دریچه های قلب و عروق بزرگِ ورود و خروج خون به قلب می شود.

آنژیوگرافی کودکان را جهت ارزیابی کردن ساختمان قلب انجام می دهند.

کودکان با بیماری های مادرزادی قلب مواجه می شوند که طیف وسیعی از بیماری های قلبی را شامل می گردد.

در بیماری های قلبی یک یا چند قسمت از ساختمان قلب دچار درگیری می شود از جمله:

• وجود تنگی در دریچه آئورت
• وجود تنگی در دریچه ریوی
• داشتن سوراخ هایی بین بطن ها
• داشتن سوراخ هایی بین دهلیزها
• وجود تنه مشترک شریانی
• داشتن بیماری های پیچیده قلبی

روش های تشخیصی مختلفی جهت مشخص شدن بیماری های قلبی در کودکان وجود دارد که آنژیوگرافی یکی از آنها است.

از طریق آنژیوگرافی و استفاده از اشعه ایکس ساختمان قلب مورد ارزیابی قرار می گیرد.

انواع آنژیوگرافی کودکان

• تشخیصی
• درمانی

آنژیوگرافی کودکان را با دو هدف انجام می دهند، یکی جهت تشخیص بیماری و دیگری جهت درمان کردن.

آنژیوگرافی تشخیصی را برای تایید کردن تشخیص بیماری به کار می گیرند که این روز ها روش های تشخیصی با دقت بالا و کم هزینه دیگری جهت این منظور وجود دارد که در مواقع خاصی، پزشک از آنژیوگرافی قلب جهت تشخیص استفاده می کند‌.

آنژیوگرافی درمانی جزو عمده آنژیوگرافی هایی است که برای کودکان به کار گرفته می شود و جهت درمان اختلال و بیماری به کار می رود. ز

مانی که پزشک وجود بیماری مادرزادی را تشخیص داد با توجه به نوع بیماری، سن بیمار و علائم بیماری، پزشک از آنژیوگرافی جهت درمان استفاده می کند.

گاهی اوقات پزشک برای اندازه گیری فشار ریوی در طول دوره پیگیری و درمان کودکان از آنژیوگرافی استفاده می کند تا بهترین زمان انجام جراحی را اینگونه مشخص نماید.

چگونگی انجام آنژیوگرافی قلب کودکان

1. برای انجام آنژیوگرافی کودکان کودک در بیمارستان بستری شده و در ابتدا معاینات توسط پزشک بر روی کودک انجام می شود تا مطمئن شوند که بیماری احتمالی وجود ندارد.
   چنان چه کودک دارای علائمی چون ابتلا به اسهال استفراغ و وجود عفونت اداری و تنفسی باشد باید آنژیوگرافی به زمانی دیگر موکول گردد.
   برای این منظور از کودک آزمایشات اولیه ای چون آزمایش خون، ادرار و عکس از قفسه سینه گرفته می شود.
   چنان چه مشکلی وجود نداشته باشد باید ۶ الی ۸ ساعت کودک ناشتا باشد و اگر لازم باشد سرم تراپی صورت بگیرد.
2. با انجام آزمایشات و معاینات پیش از آنژیوگرافی، کودک به بخش آنژیوگرافی رفته و دوباره پرونده و آزمایشات وی بررسی می گردد و بعد از ارزیابی علائم حیاتی کودک، وی را به اتاق آنژیوگرافی می برند.
3. کودک بر روی تخت آنژیوگرافی قرار گرفته و توسط پزشک متخصص بیهوشی تحت آرام بخش یا بیهوشی عمومی قرار می گیرد (با توجه به وضعیت بیمار و صلاحدید پزشک مشخص می شود).
4. کودکان معمولا از ناحیه کشاله ران تحت آنژیوگرافی قرار می گیرند و برای این منظور کشاله ران ضد عفونی شده و دیگر قسمت ها از طریق پارچه ای استریل شده پوشانده می شوند.
5. ناحیه کشاله ران از طریق لیدوکائین بی حس شده و سپس با استفاده از سوزنی رگ گیری از طریق شریان یا ورید صورت می گیرد.
   با انجام رگ گیری لوله ای کوتاه که به آن شیت‌ کوتاه می گویند وارد رگ می گردد.
   از طریق شیت کوتاه که به دسیله‌ نیز معروف است کاتتر وارد عروق شده و تا انتهای آنژیوگرافی در آن حالت باقی می ماند و با اتمام کار خارج می گردد.
6. برای پیشگیری از خونریزی و بروز عفونت در ابتدای کار پزشک دارو هایی را برای بیمار تجویز می کند.
   در این مرحله کودک برا آنژیوگرافی آماده است.
7. اگر آنژیوگرافی با هدف تشخیص صورت بگیرد، کاتتر های مختلف وارد قلب می شود.
   در ابتدا با دریافت نمونه خون، مقدار اشباع اکسیژن در قسمت های مختلف قلب مشخص می گردد.
   بعد از طریق کاتتر های موجود فشار قسمت های مختلف قلب مشخص می شود.
8. برای تشخیص دقیق تر ممکن است پزشک ماده کنتراست را به قلب و حفره های مختلف تزریق نماید( در اندازه و سرعت مشخص ).
   با توجه به بیماری و پیچیدگی که دارد ممکن است تزریق چندین بار انجام شود ولی اندازه این ماده نباید از حد مجاز تجاوز کند.
9. اگر هدف آنژیوگرافی درمانی باشد، در این مرحله برای رفع تنگی دریچه آئورت، بالونی را به کاتتر وصل کرده و با ورود آن به قلب و پر کردن آن از ماده کنتراست موجب رفع تنگی دریچه می شوند.
10. با اتمام آنژیوگرافی کاتتر خارج شده و شیت کوتاه را نیز بیرون می آورند و با ایجاد فشار در ناحیه مورد نظر مانع از خونریزی می‌ شوند.
    بعد از اینکه از قطع خونریزی مطمئن شدند کودک را به اتاق ریکاوری برده تا هوشیار شود.
11. با پایدار شدن علائم بالینی کودک، کودک به بخش رفته و چنان چه مشکلی نباشد و علائمی چون حالت تهوع وجود نداشته باشد، می تواند با گذشت یکی دو ساعت تغذیه را شروع کند که باید از مایعات شروع نماید.

عوارض انجام آنژیوگرافی کودکان

انجام آنژیوگرافی کودکان موجب بروز عارضه های احتمالی زیر می شود:

• داروی بیهوشی مورد استفاده ممکن است باعث بروز خواب آلودگی، بی قراری و حالت تهوع شود.
• ممکن است خونریزی در محل ورود کاتتر رخ بدهد که باید سریعا تشخیص داده شده و رفع گردد زیرا غافل شدن از آن ممکن است موجب بروز مشکلاتی شود.
  برای پیشگیری از این عارضه بعد از اتمام کار باید تا چند ساعت ناحیه مورد نظر تحت بررسی باشد.
• باعث ایجاد اختلالاتی در ریتم قلب می شود زیرا کاتتر وارد شده به قلب تغییراتی را در ضربان قلب ایجاد کرده که معمولا بی خطر هستند اما گاهی اوقات نیز ممکن است همراه با خطر برای کودک باشند‌.
• باعث آسیب دیدن عروق می‌ شود.
  این عارضه نادر است اما گاهی مواقع ممکن است در زمان رگ گیری به دلیل کوچک بودن کودک و نازک بودن رگ‌ ها، رگ ها دچار آسیب شوند و پاره گردند.
• امکان ایجاد عفونت در ناحیه ورود کاتتر که کشاله ران است وجود دارد از این رو باید بعد از اتمام آنژیوگرافی نکات مراقبتی به خوبی رعایت گردد.

مدت زمان بهبودی کودک بعد از انجام آنژیوگرافی

با انجام آنژیوگرافی، کودکان نیاز دارند که برای یک دوره استراحت داشته و تحت مراقبت قرار گیرند و با رعایت نکات مراقبتی خیلی زود بهبود می یابند.

راهنمایی های لازم در خصوص نکات مراقبتی بعد از آنژیوگرافی باید توسط پزشک به والدین ارائه شود تا با توجه به آن ها و رعایت آنها کودک خیلی زودتر بهبود یابد.

از جمله نکات مراقبتی بعد از آنژیوگرافی که توسط متخصصانی از جمله دکتر محمدصادق کشمیری گفته شده است می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• در مورد شروع فعالیت های عادی کودک، نوشیدن، حمام رفتن، بازی کردن، پیاده روی و … از پزشک سوالات لازم را پرسیده و طبق آن پیش بروید.
  ممکن است برای چند روزی لازم باشد کودک هیچ گونه فعالیت سنگین یا شدیدی نداشته باشد.
• با انجام آنژیوگرافی ممکن است کودک دچار استرس و اضطراب شود در این شرایط از وی حمایت عاطفی صورت گرفته و اجازه دهید در محیطی آرام استراحت کند تا زودتر بهبود یابد.
• طبق برنامه مشخص شده توسط پزشک کودک را جهت ویزیت دوباره نزد پزشک ببرید.
• ممکن است پزشک محدودیت هایی را برای کودک مشخص کند به آنها دقت کنید و کاملا رعایت نمایید.
• برنامه غذایی کودک بعد از آنژیوگرافی را از پرستار جویا شده و طبق آن عمل کنید.

عوارض آنژیوگرافی کودکان

• خونریزی یا هماتوم در محل ورود کاتتر
• عفونت یا التهاب محل آنژیوگرافی
• واکنش به ماده حاجب (کنتراست)
• آسیب به عروق کرونر یا قلب
• نوسانات فشار خون یا ضربان قلب
• لخته یا انسداد عروقی
• واکنش آلرژیک نادر

آنژیوگرافی قلب در کودکان یکی از روش‌ های تشخیصی دقیق برای بررسی مشکلات قلبی است، اما به دلیل حساسیت و اندازه رگ‌های کوچک، خطرات بالقوه‌ ای نیز دارد.

خونریزی و هماتوم در محل ورود کاتتر از شایع‌ ترین عوارض است که معمولا با فشار موضعی و مراقبت‌های بعدی کنترل می‌ شود.

کودکان ممکن است نسبت به ماده حاجب حساسیت نشان دهند که نیاز به نظارت دقیق پزشکی دارد.

عوارض جدی‌ تر شامل آسیب به عروق یا اختلال در جریان خون قلب است که نادر اما قابل توجه است و باید فورا پیگیری شود.

نوسانات فشار خون و ضربان قلب نیز می‌ تواند رخ دهد، بنابراین پایش قلبی عروقی دقیق در حین و بعد از آنژیوگرافی ضروری است.

با رعایت تکنیک‌ های استاندارد، تجربه تیم پزشکی و تجهیزات مناسب، احتمال بروز این عوارض به حداقل می‌ رسد و نتایج تشخیصی دقیق و ایمن به دست می‌ آید.

آیا انجام آنژیوگرافی اطفال خطرناک است؟

انجام آنژیوگرافی قلب در کودکان به طور کلی یک روش ایمن و دقیق برای تشخیص مشکلات قلبی است، اما مانند هر پروسه تهاجمی، با خطراتی همراه است.

اندازه رگ‌ های کوچک و حساسیت بالای کودکان به داروها و مواد حاجب می‌ تواند احتمال بروز خونریزی، واکنش آلرژیک یا تغییرات موقت فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهد.

به همین دلیل، انجام این آزمایش باید تحت نظر تیم متخصص قلب کودکان و با تجهیزات پیشرفته انجام شود تا ایمنی بیمار تضمین شود.

با رعایت استانداردهای پزشکی، مراقبت قبل و بعد از آنژیوگرافی و پایش دقیق کودک در حین پروسه، بیشتر عوارض شایع و نادر قابل پیشگیری هستند.

تجربه پزشکان، دقت در انتخاب محل ورود کاتتر و کنترل فشار خون و ضربان قلب به کاهش خطرات کمک می‌ کند.

در نتیجه، آنژیوگرافی اطفال زمانی که به درستی انجام شود، اطلاعات حیاتی و دقیقی از وضعیت قلب کودک ارائه می‌ دهد و مزایای تشخیصی آن به مراتب بیشتر از ریسک‌ های آن است.

تفاوت آنژیوگرافی اطفال و بزرگسالان

تفاوت اصلی آنژیوگرافی قلب در اطفال و بزرگسالان در اندازه و حساسیت رگ‌ها و ساختار قلبی است.

در کودکان، رگ‌ ها کوچک‌ تر و دیواره‌ ها نازک‌ تر هستند و قلب هنوز در حال رشد است، بنابراین ورود کاتتر و تزریق ماده حاجب نیازمند دقت بسیار بالاتری است.

کودکان ممکن است نسبت به داروها و کنتراست حساسیت بیشتری نشان دهند، بنابراین تیم پزشکی باید دوزها و تکنیک‌ ها را متناسب با وزن و سن کودک تنظیم کند.

در بزرگسالان، رگ‌ ها بزرگ‌ تر و تکنیک‌ ها استانداردتر هستند و خطر واکنش آلرژیک یا آسیب فیزیکی کمتر است.

علاوه بر این، بزرگسالان معمولا قادر به همکاری در طول انجام آنژیوگرافی هستند، در حالی که کودکان نیاز به بیهوشی یا آرام‌ بخشی دارند تا حرکت ناگهانی باعث بروز عوارض نشود.

به همین دلیل، آنژیوگرافی اطفال یک فرآیند تخصصی‌ تر و نیازمند تجربه بالاتر تیم پزشکی است تا ایمنی و دقت تشخیصی حفظ شود.