سلامت باروری و انتخاب روش مناسب پیشگیری از بارداری از جمله مهمترین دغدغه های زنان است.

بسیاری از زنان به دنبال روشی ایمن، بدون درد و طولانی مدت هستند که بتواند بدون نیاز به مصرف روزانه دارو یا ایجاد اختلال در هورمون های بدن، از بارداری جلوگیری کند.

آی یو دی (IUD) روشی مطمئن برای جلوگیری موقت از بارداری است، این وسیله توسط پزشک در رحم قرار داده می‌شود. IUD می‌تواند به مدت 3 تا 10 سال از بارداری جلوگیری کند.

در صورت تمایل به بارداری، می‌توانید هر زمان برای برداشتن آن به پزشک مراجعه کنید.

برخلاف سایر روش‌های پیشگیری از بارداری، IUD از انتقال عفونت‌های مقاربتی (STI) جلوگیری نمی‌کند. این وسیله می‌تواند بر چرخه قاعدگی شما تأثیر بگذارد و آن را سبک‌تر و راحت تر کند.

دستگاه آی یو دی چیست؟

نوعی دستگاه است که جهت جلوگیری از بارداری مورد استفاده قرار می ‌گیرد و مورد تایید سازمان جهانی بهداشت می‌ باشد.

بانوان می‌ توانند برای مدت زمان 3 الی 10 ساله با استفاده از آی یو دی از بارداری جلوگیری کرده روش طولانی مدت محسوب می‌شود که برگشت پذیر می ‌باشد.

استفاده از دستگاه آی یو دی جزو روش ‌های موثر در پیشگیری از بارداری است که با استفاده از آن دیگر فرد نیاز به جراحی ندارد و چنانچه فرد بعد از مدتی تصمیم به باردار شدن بگیرد می‌ تواند با مراجعه به پزشک این دستگاه را خارج نماید.

این را هم باید بدانید که دستگاه آیودی مانع از عفونت‌ های ناشی از روابط جنسی نمی‌شود و جلوگیری از ابتلا به این عفونت‌ ها باید حتماً از کاندوم استفاده کرد.

انواع آی یو دی

آی یو دی هورمونی

این نوع آی یو دی با ترشح کردن هورمون پروژسترون از باردار شدن فرد جلوگیری می ‌کند به همین دلیل آن را آی یو دی پروژسترونی نیز می ‌دانند.

این هورمون باعث ضخیم شدن مخاط موجود در دهانه رحم شده از وارد شدن اسپرم ها به داخل رحم جلوگیری می ‌کنند و یا به گونه‌ ای عمل می ‌کنند که نفوذ اسپرم ها بسیار سخت می‌شود.

در صورت انجام لقاح و تشکیل تخم، مانع از لانه گزینی آن میشود.

هورمون پروژسترون محیط را برای اسپرم ها نامناسب کرده و مانع از نفوذ کردن اسپرم ها به داخل تخمک می گردد.

این هورمون باعث ایجاد اختلال در عملکرد تخمک گذاری شده و دیگر بارور شدن تخمک توسط اسپرم وجود ندارد. این نوع آی یو دی‌ ها برای درمان خونریزی‌ رحم مناسب بوده و باعث کم شدن این خونریزی‌ ها می‌شود.

پس افراد برای درمان خونریزی رحم طولانی مدت، می توانند استفاده از این آی یو دی ها را به کار ببرند.

آی یو دی های مسی

این نوع آی یو دی ها از بازوهای مسی تشکیل شده و با قرارگیری آن در رحم و آزاد کردن مس مانع از ایجاد لقاح و لانه گزینی تخمک می‌شوند.

در واقع این مدل آی یو دی باعث تحریک پاسخ ایمنی بدن شده و در نتیجه التهاب پوشش داخلی رحم را به همراه دارد.

تفاوت آی یو دی مسی و هورمونی چیست؟

آی یو دی مسی و هورمونی هر دو روش‌های مؤثر پیشگیری از بارداری هستند، اما در نحوه عملکرد و تأثیر بر پریود تفاوت دارند.

IUD مسی بدون هورمون عمل می‌کند، در حالی که نوع هورمونی مقدار مشخصی پروژستین در رحم آزاد می‌کند.

مهم‌ترین تفاوت آن‌ها در تأثیر بر خونریزی و درد قاعدگی است.

آی یو دی مسی بهتر است یا هورمونی؟

انتخاب بین IUD مسی و هورمونی به شرایط هر فرد بستگی دارد.

اگر فرد تمایل به استفاده از روش بدون هورمون داشته باشد، IUD مسی می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

در افرادی که پریودهای شدید یا دردناک دارند، IUD هورمونی معمولاً انتخاب مناسب‌تری است.

تفاوت آی یو دی مسی و هورمونی در پریود

IUD مسی ممکن است در ماه‌های اول باعث افزایش خونریزی یا درد پریود شود.

در مقابل، IUD هورمونی معمولاً به مرور زمان باعث کاهش خونریزی و درد قاعدگی می‌شود و در برخی افراد ممکن است پریود بسیار کم یا متوقف شود.

کدام آی یو دی برای خونریزی شدید مناسب است؟

برای افرادی که خونریزی شدید قاعدگی دارند، IUD هورمونی در بسیاری از موارد گزینه مناسب‌تری است؛ زیرا می‌تواند میزان خونریزی را کاهش دهد.

با این حال، علت خونریزی شدید باید ابتدا توسط متخصص زنان بررسی شود تا مناسب‌ترین روش انتخاب شود.

جدول مقایسه آی یو دی مسی و آی یو دی هورمونی

اگر بین انتخاب آی یو دی مسی و آی یو دی هورمونی شک دارید، مقایسه ویژگی‌های هر کدام می‌تواند تصمیم‌گیری را آسان‌تر کند.

هر دو روش اثربخشی بسیار بالایی در پیشگیری از بارداری دارند، اما از نظر نحوه عملکرد، مدت ماندگاری، تأثیر بر قاعدگی و عوارض احتمالی با یکدیگر تفاوت دارند.

ویژگی	آی یو دی مسی	آی یو دی هورمونی
نحوه عملکرد	آزادسازی یون مس و جلوگیری از لقاح	آزادسازی هورمون پروژسترون و جلوگیری از لقاح
مدت ماندگاری	۵ تا ۱۰ سال	۳ تا ۸ سال
تأثیر بر قاعدگی	ممکن است خونریزی و درد قاعدگی را بیشتر کند	معمولاً خونریزی را کمتر و گاهی قاعدگی را قطع می‌کند
شروع اثر	بلافاصله پس از جایگذاری	بلافاصله یا حداکثر تا ۷ روز
عوارض	افزایش خونریزی و گرفتگی قاعدگی	لکه‌بینی در ماه‌های اول، حساسیت پستان یا تغییرات هورمونی خفیف
مناسب برای	افرادی که تمایلی به مصرف هورمون ندارند	افرادی که خونریزی یا درد قاعدگی شدید دارند

عملکرد آی یو دی در جلوگیری از بارداری

محل قرارگیری این دستگاه در داخل حفره رحم می ‌باشد موجب ضخیم شدن مخاط دهانه رحم شده و محیط را برای وارد شدن اسپرم ها نامناسب کرده و از ورود آنها جلوگیری می ‌کند.

همچنین چنانچه لقاح صورت بگیرد مانع از لانه گزینی تخمک شده و موجب می‌ گردد که بارداری رخ ندهد.

با ورود آیودی به بدن سیستم ایمنی بدن آن را نوعی مهاجم تلقی کرده و نسبت به وجود آن واکنش نشان داده و التهاباتی را در رحم ایجاد می ‌کند و بدین صورت مانع از ورود اسپرم به لوله ‌های فالوپ می‌شود و باروری تخمک صورت نمی ‌گیرد.

آی یو دی برای چه کسانی مناسب است؟

آی یو دی یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از بارداری است که برای بسیاری از زنان گزینه‌ای ایمن، طولانی‌مدت و برگشت‌پذیر محسوب می‌شود.

با این حال، مناسب بودن این روش به شرایط جسمی، سابقه پزشکی، سن، برنامه بارداری در آینده و نظر متخصص زنان بستگی دارد.

پزشک پس از معاینه و بررسی وضعیت رحم و سوابق پزشکی، بهترین نوع آی یو دی (مسی یا هورمونی) را پیشنهاد می‌کند.

آی یو دی معمولاً برای افراد زیر انتخاب مناسبی است:

• زنانی که به دنبال یک روش پیشگیری طولانی‌مدت و مطمئن هستند و نمی‌خواهند مرتب نگران جلوگیری از بارداری باشند.
• افرادی که مصرف روزانه قرص‌های ضدبارداری را فراموش می‌کنند و به دنبال روشی بدون نیاز به یادآوری روزانه هستند.
• مادران پس از زایمان که با تشخیص و زمان‌بندی مناسب پزشک قصد استفاده از یک روش مؤثر پیشگیری از بارداری را دارند.
• زنان شیرده که می‌توانند با نظر پزشک از آی یو دی مسی یا برخی انواع هورمونی استفاده کنند.
• افرادی که به دنبال روشی برگشت‌پذیر هستند و می‌خواهند پس از خارج کردن آی یو دی، دوباره امکان بارداری داشته باشند.
• کسانی که قصد بارداری در آینده دارند اما در حال حاضر می‌خواهند برای چند سال از بارداری پیشگیری کنند، زیرا باروری معمولاً پس از خارج کردن آی یو دی به سرعت بازمی‌گردد.

آی یو دی برای چه کسانی مناسب نمی باشد؟

• افرادی که باردار هستند.
• افرادی که مبتلا به عفونت‌ های مقاربتی بوده و یا در معرض ابتلا به آن قرار دارند.
• افرادی که مبتلا به سرطان رحم هستند.
• افرادی که دارای خونریزی غیرطبیعی رحم هستند.
• چنانچه فردی به مس حساسیت دارد و یا به بیماری ویلسون مبتلا است نمی ‌تواند از آی یو دی استفاده کند.
• اگر فرد خونریزی رحمی داشته و خونریزی ناشی از پریودی شدید باشد و با کمبود آهن مواجه باشد.
• اگر فرد مبتلا به بیماری کبدی و یا سرطان سینه است‌.
• افرادی که در معرض ابتلا به سرطان سینه قرار دارند.

نحوه جای ‌گذاری آی یو دی

پیش از جلوگیری از بارداری با آی یو دی فرد باید تحت معاینه قرار بگیرد و تست پاپ اسمیر انجام بدهد و در صورت مبتلا بودن وی به عفونت‌ های موجود در ناحیه لگن و یا بیماری ‌های مقاربتی باید ابتدا آنها را درمان کند و سپس آی یو دی را جای‌گذاری نماید.

پیش از اینکه این دستگاه را جای‌گذاری کنید در مورد نحوه جای‌گذاری و میزان درد ناشی از آن از پزشک خود سوالات لازم را بپرسید زیرا بعضی از بانوان دچار احساس درد و سوزش و یا وجود گرفتگی در ناحیه شکم می‌شوند و در بعضی مواقع نیز فرد دچار سرگیجه و یا حالت تهوع می گردد ولی اینگونه علائم مدتی بعد برطرف می گردد.

برای جای‌گذاری آیودی فرد باید به پشت خوابیده و در حالت معاینه قرار بگیرد پزشک با استفاده از ابزاری مخصوص وضعیت رحم را تنظیم و آن را با به کارگیری هیسترومتر اندازه گرفته و این اندازه را روی لوله آی یو دی نشانه می ‌زند و سپس آی یو دی مورد نظر را به همان اندازه ثبت شده وارد رحم می ‌کند.

پیش از جایگذاری آی یو دی لبه‌ های آن را به داخل خم کرده و بعد از اینکه جای‌گذاری انجام شد آن لبه‌ ها آزاد می‌شوند.

گاهی پزشک برای کاهش درد ناشی از آن از بی‌ حس کننده برای فرد استفاده می‌ کند. میزان تجربه درد ناشی از استفاده از آیودی به عوامل زیر بستگی دارد:

• میزان تحمل دردی که فرد دارد.
• اندازه ی طول دهانه ی رحم فرد
• در صورت داشتن تجربه زایمان طبیعی توسط فرد

اگر قصد گذاشتن آی یو دی را دارید، بهتر است این کار پس از معاینه کامل و بررسی شرایط رحم توسط متخصص زنان انجام شود.

انتخاب نوع مناسب آی یو دی (مسی یا هورمونی) و انجام صحیح جای‌گذاری، نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش اثربخشی این روش دارد.

در صورت نیاز می‌توانید برای مشاوره و انجام این روش به دکتر محمدصادق کشمیری، مراجعه کنید.

آیا گذاشتن آی یو دی درد دارد؟

میزان درد هنگام گذاشتن IUD در افراد مختلف متفاوت است و به عواملی مانند حساسیت فرد، شرایط دهانه رحم، اضطراب و سابقه زایمان بستگی دارد.

هنگام وارد کردن IUD ممکن است فرد احساس گرفتگی، فشار یا دردی شبیه درد پریود داشته باشد. این ناراحتی معمولاً کوتاه‌مدت است و پس از پایان کار کاهش پیدا می‌کند.

در برخی افراد ممکن است درد بیشتری احساس شود، بنابراین اگر نگرانی خاصی درباره درد دارید، بهتر است پیش از گذاشتن IUD با متخصص زنان درباره روش‌های کنترل درد مشورت کنید.

درد بعد از گذاشتن آی یو دی چقدر است؟

گرفتگی و درد خفیف تا متوسط در ساعات یا روزهای ابتدایی پس از گذاشتن IUD می‌تواند طبیعی باشد.

این درد معمولاً شبیه گرفتگی‌های دوران پریود است و به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.

ممکن است در این مدت کمی لکه‌بینی یا تغییرات خفیف در خونریزی نیز ایجاد شود.

شدت و مدت درد در افراد مختلف متفاوت است.

اگر درد شدید یا مداوم باشد، به‌مرور بیشتر شود یا همراه با تب، خونریزی غیرطبیعی، سرگیجه یا ترشح بدبو ایجاد شود، باید برای بررسی احتمال عوارض یا عفونت به پزشک مراجعه کنید.

برای کاهش درد بعد از گذاشتن آی یو دی چه کنیم؟

برای کاهش درد و گرفتگی بعد از گذاشتن IUD می‌توان در ساعات ابتدایی استراحت کرد و از فعالیت‌های سنگین، به‌خصوص در صورت تشدید درد، خودداری کرد.

قرار دادن کمپرس گرم روی پایین شکم نیز می‌تواند به کاهش گرفتگی کمک کند. در صورت تأیید پزشک، مصرف یک مسکن مناسب ممکن است برای کنترل درد مفید باشد.

بهتر است دارو را خودسرانه مصرف نکنید، به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای یا داروی خاصی دارید.

اگر درد با این اقدامات کاهش پیدا نکرد یا شدت آن بیشتر شد، مراجعه به پزشک ضروری است.

بعد از گذاشتن آی یو دی چه مراقبت‌هایی لازم است؟

زمان قرارگیری این دستگاه در روزهای ۲ تا ۵ پریودی است بعد از اتمام پریودی و جای‌گذاری آن باید به پزشک برای بررسی و معاینه مراجعه کرد و پزشک مورد نظر اقدام به انجام سونوگرافی کرده تا از درست قرار گرفتن آی یو دی مطمئن شود.

بعد از اینکه معاینه اولیه صورت گرفت باید در فاصله زمانی بین یک ماه، سه ماه و یک سال برای معاینه های بعدی به پزشک مورد نظر خود مراجعه کرد.

چنانچه زمان انقضای آیودی تمام شده باشد باید آن را از رحم خارج نمود و آی یو دی دیگری را به جای آن جای‌گذاری کرد.

مزایای آی یو دی

• دارای عوارض کمتری نسبت به دیگر داروهای ضد بارداری هستند.
• فرد هر زمان که بخواهد می‌ تواند آن را خارج نمایند.
• استفاده از آن فرد می ‌تواند برای ۲ تا ۱۰ سال از بارداری جلوگیری نماید.
• به همون اندازه که ماندگار است دارای هزینه مقرون به صرفه نیز می ‌باشد.
• روشی برگشت پذیر محسوب می‌شود و برای بارداری ضرری ندارد.
• روشی است که برای همیشه در دسترس بوده و نیاز به تنظیم کردن ندارد.
• برای مادران شیرده آی یو دی‌ های پروژسترونی بسیار مناسب هستند.
• باعث درمان خونریزی رحم و آندومتریوز می‌شود.

خطرات و عوارض آی یو دی

گرفتگی شکم و کمردرد در چند ساعت تا چند روز اول پس از قرار دادن دستگاه رایج است.

ممکن است با مسکن، پد یا حمام گرم احساس بهتری داشته باشید. لکه بینی نیز رایج است و باید ظرف 3 تا 6 ماه متوقف شود.

برخی شرایط می‌توانند خطر عوارض را افزایش دهند:

• ابتلا به بیماری‌های مقاربتی (STD)
• سابقه بیماری التهابی لگن (PID)
• باردار بودن
• سرطان دهانه رحم
• سقط جنین یا زایمان در سه ماهه آخر

سایر خطرات احتمالی داشتن IUD عبارتند از:

• عفونت واژن یا رحم: خطر کمی برای عفونت پس از قرار دادن دستگاه وجود دارد. خطر IUD و عفونت واژن معمولاً در 20 روز اول بیشترین است و سپس به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.
• خروج دستگاه از رحم: استفاده از کاپ قاعدگی و سن کمتر از 20 سال می‌تواند خطر شما را افزایش دهد.
• سوراخ شدن دیواره رحم: اگرچه خطر بروز این مشکل در هنگام قرار دادن دستگاه بسیار کم است، اما احتمال وقوع آن 1 در 1000 است.

آیا آی یو دی می‌تواند جابه‌جا شود یا خارج شود؟

بله، اگرچه جابه‌جایی یا خروج IUD شایع نیست، اما ممکن است در برخی افراد اتفاق بیفتد.

این وضعیت بیشتر در ماه‌های ابتدایی پس از گذاشتن IUD یا در شرایط خاص دیده می‌شود.

جابه‌جایی IUD می‌تواند باعث کاهش اثربخشی روش جلوگیری از بارداری شود و به همین دلیل، در صورت مشاهده علائم مشکوک باید وضعیت آن توسط پزشک بررسی شود.

علائم جابه‌جایی آی یو دی

جابه‌جایی IUD همیشه با علامت مشخصی همراه نیست، اما موارد زیر می‌توانند نشانه نیاز به بررسی باشند:

• احساس کردن خود IUD در واژن
• تغییر واضح در طول نخ IUD
• احساس کوتاه‌تر یا بلندتر شدن نخ نسبت به قبل
• درد یا گرفتگی غیرمعمول و مداوم در پایین شکم
• خونریزی غیرطبیعی
• درد هنگام رابطه جنسی
• مشاهده بخشی از IUD در دهانه رحم یا واژن

اگر احساس می‌کنید IUD جابه‌جا شده یا بخشی از آن خارج شده است، بهتر است تا زمان بررسی پزشک از روش دیگری برای پیشگیری از بارداری استفاده کنید.

اگر نخ آی یو دی لمس نشود چه کنیم؟

اگر هنگام بررسی، نخ IUD را لمس نمی‌کنید، لزوماً به معنای جابه‌جایی یا خارج شدن دستگاه نیست.

گاهی نخ‌ها در داخل کانال دهانه رحم قرار می‌گیرند یا به سمت بالا جمع می‌شوند و به همین دلیل قابل لمس نیستند.

بااین‌حال، در صورت لمس نکردن نخ IUD بهتر است برای بررسی محل قرارگیری آن به پزشک مراجعه کنید.

پزشک می‌تواند با معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی، محل IUD را مشخص کند.

تا زمانی که وضعیت IUD مشخص نشده است، اگر احتمال جابه‌جایی یا خروج آن وجود دارد، بهتر است برای پیشگیری از بارداری از یک روش جایگزین استفاده شود.

چه زمانی بعد از گذاشتن آی یو دی باید به پزشک مراجعه کرد؟

مقداری گرفتگی، درد خفیف و لکه‌بینی در روزهای ابتدایی پس از گذاشتن IUD می‌تواند طبیعی باشد و معمولاً به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.

با این حال، در صورت بروز علائم غیرعادی یا شدید، مراجعه به پزشک ضروری است.

درد شدید یا مداوم

اگر درد شکم یا لگن شدید باشد، با گذشت زمان کاهش پیدا نکند یا به‌طور ناگهانی تشدید شود، باید برای بررسی علت به پزشک مراجعه کرد.

خونریزی شدید

خونریزی بسیار زیاد یا خونریزی‌ای که با حالت معمول پریود متفاوت باشد، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

تب و لرز

تب، لرز یا احساس ناخوشی عمومی پس از گذاشتن IUD می‌تواند نشانه عفونت باشد و باید بررسی شود.

ترشح بدبو یا غیرطبیعی

ترشح واژینال بدبو، غیرعادی یا همراه با درد لگنی می‌تواند نیازمند بررسی عفونت باشد.

احساس جابه‌جایی یا خروج آی یو دی

اگر احساس کردید IUD جابه‌جا شده، بخشی از آن را در واژن احساس کردید یا احتمال می‌دهید IUD خارج شده باشد، برای بررسی وضعیت آن به پزشک مراجعه کنید.

سرگیجه شدید یا ضعف

سرگیجه شدید، ضعف یا احساس غش، به‌خصوص اگر همراه با درد یا خونریزی باشد، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

سوالات متداول

در ادامه به سوالات پرتکرار درباره آی یو دی می پردازیم:

آیا آی یو دی باعث لاغری می‌شود؟

خیر، آی یو دی به‌طور مستقیم باعث لاغری نمی‌شود و به عنوان روش کاهش وزن شناخته نمی‌شود.

تغییرات وزن پس از گذاشتن IUD معمولاً به عوامل دیگری مانند رژیم غذایی، فعالیت بدنی، تغییرات هورمونی و شرایط فردی مربوط است. IUD مسی فاقد هورمون است و IUD هورمونی نیز معمولاً باعث کاهش وزن قابل توجه نمی‌شود.

اگر پس از گذاشتن IUD کاهش یا افزایش وزن محسوسی داشتید، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

آیا آی‌یودی باعث ناباروری می‌شود؟

خیر، آی‌یودی باعث ناباروری نمی‌شود. این روش برگشت‌پذیر است و پس از برداشتن آن، احتمال بارداری در اکثر زنان به حالت عادی برمی‌گردد.

آیا آی‌یودی بهتر است یا قرص‌های ضدبارداری؟

نیازی به مصرف روزانه آی‌یودی نیست و تا چند سال از بارداری جلوگیری می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از زنان آن را روشی راحت‌تر و قابل اعتمادتر از قرص‌های ضدبارداری می‌دانند.

آیا آی‌یودی بهتر است یا آمپول ضدبارداری؟

آی‌یودی مدت زمان بیشتری دوام می‌آورد و نیازی به تزریق دوره‌ای ندارد. انتخاب بهترین روش به وضعیت جسمی، سن و نظر پزشک شما بستگی دارد.

آیا بارداری با آی‌یودی امکان‌پذیر است؟

احتمال بارداری با آی‌یودی بسیار کم است، اما صفر نیست. جابجایی یا دفع دستگاه می‌تواند خطر بارداری را افزایش دهد.

آیا آی یو دی باعث چاقی می‌شود؟

خیر، شواهد علمی نشان نمی‌دهد آی یو دی مسی باعث چاقی می‌شود.

در برخی افراد با آی یو دی هورمونی ممکن است تغییرات جزئی وزن رخ دهد، اما معمولاً قابل توجه نیست.

آیا آی یو دی در دوران شیردهی قابل استفاده است؟

بله، در بسیاری از موارد، به‌ویژه نوع هورمونی با دوز پایین یا آی یو دی مسی، با نظر پزشک در دوران شیردهی قابل استفاده است.

آیا آی یو دی از بیماری‌های مقاربتی جلوگیری می‌کند؟

خیر، آی یو دی فقط از بارداری پیشگیری می‌کند و برای کاهش خطر انتقال بیماری‌های مقاربتی باید از کاندوم استفاده شود.