اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب نوعی روش تصویربرداری از قلب است که موجب ارزیابی قلب در هنگام فعالیت و کار میشود.

اکو‌ قلب را سونوگرافی قلب نیز می دانند که از طریق امواج صوتی، عملکرد قلب، پمپاژ آن و دریچه های موجود در قلب را مورد بررسی قرار می دهد.

با استفاده از اکوکاردیوگرافی می توان نارسایی های قلبی، وجود تنگی و نارسایی در دریچه ها، اثراتی که فشار خون بر قلب دارد و مقدار مایعات اطراف قلب را مشاهده نمود و معمولا هنگام وجود بیماری در دریچه قلب، داشتن ضربان قلبی نامنظم و کاردیومیوپاتی اتساع یافته و هیپرتروفیک، به کار گرفته میشود.

دلایل نیاز به اکو قلب

پزشکان در موارد زیر انجام اکوکاردیوگرافی را برای بیماران خود تجویز می کنند:

• برای شناسایی کردن بیماری های قلبی
• برای کنترل نمودن بیماری دریچه قلب با گذشت زمان
• بررسی و مشاهده مقدار موفقیت ناشی از درمان های پزشکی انجام شده چون جراحی ها

از طریق اکو قلب موارد زیر مورد بررسی قرار می گیرد:

• بررسی صدا های غیر طبیعی موجود در قلب
• بررسی عملکرد پمپاژ خون در افراد مبتلا به نارسایی قلبی
• ارزیابی دریچه های مصنوعی قلب
• بررسی لخته خون موجود در شریان های قلب
• ارزیابی عفونت دریچه های قلب
• بررسی آسیب های وارد شده به عضلات قلب در صورت وجود حملات قلبی
• ارزیابی افزایش فشار ریوی موجود
• بررسی بیماری های مادرزادی
• ارزیابی عفونت موجود در پرده های اطراف قلب
• وجود فیبریلاسیون دهلیزی

انواع اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی دارای انواع مختلفی است که در این قسمت از سایت دکتر محمدصادق کشمیری برایتان آورده ایم و به قرار زیر است:

اکوکاردیوگرافی قفسه‌گذر یا Transthoracic Echocardiography

این نوع اکو قلب جزو شایع ترین ها است و همراه با درد نبوده و غیر تهاجمی می باشد.

برای انجام این نوع اکو وسیله ای وارد بدن نشده و برش جراحی نیز ایجاد نمی گردد.

اکو داپلر

یکی از انواع اکو قلب، اکو داپلر است که از طریق آن سرعت و جهت جریان خون در داخل قلب و عروق آن اندازه گیری میشود.

در اکو داپلر رنگی، تصویر ها به صورت رنگی و به رنگ آبی و قرمز هستند و از طریق آن ناهنجاری های مادرزادی موجود و مشکلات دریچه های قلب چون تنگی و گشادی مشخص می گردد.

این اکو دارای تفاوت انعکاس امواج اولتراسوند بوده و شکل های ایجاد شده ناشی از گلبول‌ های قرمزی است که به سمت پراب‌ رفته یا از آن دور می‌شوند.

در تصاویر ناشی از اکوی داپلر رنگی، رنگ قرمز مربوط به جریان خون نزدیک شده به پراب و رنگ آبی مربوط به جریان خون دور شده از پراب است.

اکوکاردیوگرافی تنشی یا Stress Echocardiography

این نوع اکو مربوط به تست استرس قلب است.

برای انجام اکوکاردیوگرافی تنشی، دارویی را جهت مصرف به بیمار می دهند یا بیمار را مجبور به ورزش می کنند.

این کار برای این است که ضربان قلب بیمار بالا رفته و در این حین اکوکاردیوگرافی را انجام دهند و عملکرد قلب را ارزیابی کنند.

تشخیص برخی بیماری های قلبی چون بیماری های قلبی عروقی با افزایش ضربان قلب راحت تر می باشد.

اکوکاردیوگرافی مری‌گذر یا Transesophageal Echocardiography

برخی قسمت های قلب و آئورت با استفاده از اکو قفسه سینه به خوبی قابل بررسی نیستند، از این رو چنان چه نیاز به بررسی این بخش ها باشد باید از اکوکاردیوگرافی مری گذر استفاده شود.

برای انجام این نوع اکو، پراب وصل شده به لوله ای انعطاف پذیر را از طریق دهان وارد مری کرده و از طریق مری بخش های پشت قلب را مورد بررسی قرار می دهند.

با استفاده از این نوع اکو می توان اختلالات آئورت، وجود اختلال در دریچه های مصنوعی و توده های موجود در دهلیز چپ را شناسایی نمود.

اکوکاردیوگرافی قلب جنین یا Fetal Echocardiography

با استفاده از اکوکاردیوگرافی قلب جنین، نارسایی های قلب جنین در مراحل اولیه شناسایی شده و اینگونه می توان سریع تر اقدامات درمانی لازم را انجام داد.

بیماری های مادرزادی و وجود آریتمی در قلب جنین با استفاده از این روش از هفته ۱۶ بارداری به بعد شناسایی میشود.

این اکو را برای افراد زیر ۱۸ سال نیز به کار می برند، زیرا این افراد در حیطه تخصص پزشکان متخصص اطفال بوده و در صورت وجود بیماری های قلبی مادرزادی باید توسط فوق تخصص قلب اطفال مورد بررسی قرار گیرند.

اکو قلب دو بعدی

اکوکاردیوگرافی دو بعدی جزو نوع های رایج اکو بوده و از آناتومی قلب تصویر های دقیقی را ارائه می کند.

با این روش اندازه دقیق قلب، مقدار کارایی آن، قدرت عضلات قلب و میزان توانایی بطن چپ در بیرون کردن خون از قلب، مشخص میشود.

چه زمانی از اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب استفاده میشود؟

در موارد زیر پزشکان از اکو قلب استفاده می کنند:

داشتن شک به وجود مشکلات قلبی

در صورت وجود علائمی چون نفس تنگی، وجود درد در قفسه سینه و خستگی زیاد از حد و غیرطبیعی، پزشکان برای بررسی عملکرد قلب و تشخیص مشکل موجود از اکوکاردیوگرافی استفاده می کنند.

بررسی عملکرد قلب

گاهی مواقع نیاز به بررسی و ارزیابی عملکرد بطن ها و دریچه های قلب بوده و از اکوکاردیوگرافی استفاده می کنند.

پیگیری بیماری های قلبی موجود

برای آن دسته افرادی که دارای سابقه ابتلا به بیماری های قلبی هستند و جهت بررسی میزان پیشرفت بیماری و مقدار اثرگذاری راهکار های درمانی، از اکوکاردیوگرافی استفاده می کنند.

بررسی عارضه های ناشی از دیگر بیماری ها

وجود بیماری هایی چون فشار خون بالا و دیابت همراه با عارضه هایی در قلب است که برای بررسی آنها از اکوکاردیوگرافی استفاده می کنند.

تشخیص نارسایی قلبی

در صورت مشکوک بودن به وجود نارسایی قلبی در بیمار، برای وی اکوکاردیوگرافی را تجویز می کنند تا علت و شدت بیماری مشخص گردد.

نتایج حاصل از اکوکاردیوگرافی چه چیزی را مشخص می کند؟

با استفاده از اکوکاردیوگرافی می توان مشکلات قلبی را شناسایی کرد از جمله:

• وجود ضعف در عضلات قلب
• وجود لخته خون یا داشتن تومور
• داشتن مشکلاتی در دریچه های قلب
• بزرگی قلب یا وجود ضخامت در دیواره های موجود در بطن ها
• داشتن نقص های قلبی مادرزادی

آمادگی های لازم جهت انجام اکوکاردیوگرافی

استفاده از کافئین، نیکوتین و مصرف برخی غذا ها و دارو ها در نتیجه حاصل از اکوکاردیوگرافی اختلال ایجاد می کند از این رو باید برای انجام اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب یکسری نکته را مورد توجه قرار دارد از جمله:

• باید مدت زمان ۲۴ ساعته پیش از انجام اکوکاردیوگرافی از مصرف کافئین خودداری کنید.
• باید طبق دستور پزشک دارو ها را مصرف کنید و بدون مشورت کردن با پزشک معالج، دارویی را قبل از اکوکاردیوگرافی قطع نکنید.
• چند ساعت پیش از انجام اکو ناشتا بوده و از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
• در روز تست، سیگار و دخانیات مصرف نکنید.
• لباس های راحت بپوشید و از کفش های راحت استفاده کنید.
• برای انجام اکو قلب از روی سینه به آمادگی خاصی احتیاج نیست.
• در صورت انجام اکو قلب از راه مری باید پرونده پزشکی را به پزشک ارائه داد زیرا داشتن برخی بیماری ها مانع از انجام اکو میشود، از جمله ابتلا سرطان مری، وجود رفلاکس مزمن معده، داشتن مشکلات بلع، ابتلا به سرطان معده، آپنه و …
• در صورت انجام اکو از راه مری باید مدت زمان ۶ ساعته ناشتا باشید و مشروبات الکلی را از چند روز قبل مصرف نکنید.

تفاوت بین اکو قلب و نوار قلب

اکو قلب جزو جدید ترین روش ها جهت تشخیص اختلالات موجود در قلب بوده و از دقت بسیار بالایی در مقایسه با نوار قلب برخوردار است.

پزشکان به دلیل دقت بالای این روش، جهت تشخیص بیماری های قلبی از آن بسیار استفاده کرده و کمک می گیرند.

سرعت اکو قلب در مقایسه با نوار قلب بیشتر بوده و نوعی مزیت محسوب میشود‌ تا پزشک نتیجه مورد نظر را سریع تر دریافت نماید.

با استفاده از نوار قلب فقط وجود آریتمی در قلب مشخص میشود، اما با به کار گرفتن اکو تمام فعالیت های قلب، دهلیز ها، بطن ها و ماهیچه ها بررسی شده و مشکلات موجود را مشخص می‌شود.