مغز استخوان چیست؟

بافت نرم و ژلاتینی که مرکز استخوان ‌ها را پوشش می ‌دهد مغز استخوان نام دارد.

مغز استخوان به دو صورت قرمز که شامل بافت‌ های میلوئیدی می‌شود و مغز استخوان زرد که شامل بافت چربی می‌شود، می‌ باشد.

این مغز استخوان‌ ها غنی شده از مویرگ‌ ها و رگ‌ های خونی هستند.

میزان سلول خونی ساخته شده توسط مغز استخوان بیشتر از ۲۲۰ میلیارد در روز می باشد.

بیوپسی چیست؟

نوعی آزمایش پزشکی می‌ باشد که از طریق خارج کردن بافت‌ های مشکوک به سلول‌ های سرطانی و مورد آزمایش قرار دادن آن سلول ها صورت می ‌گیرد.

مشخص شود که آیا سلول‌ های مورد نظر از نوع سرطانی هستند و یا خیر.

بیوپسی مغز استخوان چگونه انجام می شود؟

بیوپسی مغز استخوان شامل نمونه برداری کردن از مغز استخوان می‌ باشد.

به این صورت که نمونه کوچک از بافت‌ های نرم موجود در مغز استخوان را خارج کرده و مورد بررسی و ارزیابی قرار می دهند.

محلی که بیشتر سلول‌ های خونی مغز استخوان در آن ساخته می‌شود برای استفاده کردن جهت بیوپسی مغز استخوان مناسب است.

جهت انجام دادن این بیوپسی، سوزنی را وارد مغز استخوان کرده و نمونه‌ ای از بافت آن را خارج می کنند.

سپس جهت انجام آزمایش به آزمایشگاه فرستاده و سلول‌ های آن مورد بررسی قرار می‌ گیرند.

استخوان افراد دارای دو قسمت جامد و مایع می‌ باشد.

با خارج کردن بخش مایع آن به این عمل آسپیراسیون مغز استخوان گفته می‌شود.

چنانچه اقدام به برداشتن قسمت جامد مغز استخوان کنند به آن بیوپسی مغز استخوان می‌ گویند.

برای انجام بیوپسی امکان دارد که فرد را بی‌حسی موضعی کرده تا که فرد هیچ گونه دردی را حس نکند.

سپس بافت خارج شده را در زیر میکروسکوپ قرار می ‌دهند تا از لحاظ سرطانی و غیر سرطانی بود بررسی‌ های لازم انجام گیرد تا مشخص شود که آیا مقدار سلول خونی کافی تولید می‌شود یا خیر.

آسپیراسیون مغز استخوان

بسته به اینکه از کدام استخوان نمونه برداری می شود، به پهلو یا شکم دراز می کشید.

اغلب نمونه برداری مغز استخوان از پشت استخوان لگن صورت می گیرد.

ضدعفونی ناحیه استخوان از روی پوست انجام می شود.

برای بی حس کردن پوست و استخوان های زیر، داروی تزریقی دریافت خواهید کرد.

پس از بی حس شدن ناحیه، پزشک یک برش بسیار کوچک در پوست ایجاد می کند و یک سوزن توخالی وارد می کند.

در طول این روش، شما باید کاملاً بی حرکت دراز بکشید.

معمولا ابتدا آسپیراسیون مغز استخوان انجام می شود.

پزشک سوزن را به داخل استخوان فشار می دهد و از سرنگ متصل به سوزن برای بیرون کشیدن مایع مغز استخوان و سلول ها استفاده می کند.

ممکن است درد کوتاه و شدیدی احساس شود. آسپیراسیون فقط چند دقیقه طول می کشد.

بیوپسی مغز استخوان چرا انجام میشود؟

بیوپسی مغز استخوان برای تشخیص بیماری های خونی استفاده می شود.

هنگامی که پزشک علائم مربوط به کاهش سلول های خونی را مشاهده می کند، این آزمایش را تجویز می کند.

متخصصی به نام پاتولوژیست نمونه های خون و مغز استخوان را در آزمایشگاه بررسی می کند.

نمونه برداری از مغز استخوان به دلایل زیر انجام می شود:

• در صورتی که فرد بدون دلیل دچار کم خونی شده باشد یعنی میزان گلبول‌ های قرمز موجود در خون فرد کم باشد.
• در صورت غیر طبیعی بودن میزان سلول‌ های خونی که در بدن وجود دارد از جمله گلبول‌ های قرمز خون، گلبول‌ های سفید خون و پلاکت‌ ها
• در صورتی که فرد دچار کمبود آهن باشد.
• در صورتی که فرد مبتلا به سرطان خون از نوع لنفوم و لوسمی باشد‌.
• در صورتی که سرطان‌ ها تا مغز استخوان گسترش پیدا کرده باشد.
• برای بررسی پاسخ به شیمی درمانی انجام شده برای فرد

بیوپسی مغز استخوان برای تشخیص چه بیماری هایی انجام می شود؟

• لوسمی‌ها (Leukemia) مانند لوسمی حاد و مزمن
• لنفوم‌ها (Lymphoma) از جمله هوچکین و غیرهوچکین
• مولتیپل میلوما (Multiple Myeloma)
• آنمی‌های شدید و غیرقابل توضیح (مانند آنمی آپلاستیک)
• سندرم‌های میلودیسپلاستیک (MDS)
• اختلالات میلوپرولیفراتیو (مثل پلی‌سیتمی ورا و ترومبوسیتمی اساسی)
• متاستاز سرطان‌ها به مغز استخوان
• برخی عفونت‌های مزمن یا ناشناخته که در خون قابل تشخیص نیستند

مزایای بیوپسی مغز استخوان

• تشخیص دقیق بیماری‌های خونی و سرطان‌های مغز استخوان
• کمک به تعیین مرحله (Stage) بیماری‌هایی مانند لوسمی و لنفوم
• ارزیابی علت کم‌خونی‌های شدید و غیرقابل توضیح
• بررسی عملکرد تولید سلول‌های خونی در مغز استخوان
• تشخیص عفونت‌های پنهان یا مزمن در بدن
• کمک به انتخاب بهترین روش درمانی هدفمند
• پایش پاسخ بیمار به درمان‌های شیمی‌درمانی یا دارویی

بیوپسی مغز استخوان یکی از دقیق‌ترین روش‌های تشخیصی در پزشکی است که امکان بررسی مستقیم ساختار و عملکرد مغز استخوان را فراهم می‌کند.

این روش به پزشکان کمک می‌کند تا بیماری‌های خونی مانند لوسمی، لنفوم و اختلالات تولید سلول‌های خونی را با دقت بالا شناسایی کرده و از سایر بیماری‌های مشابه افتراق دهند.

از سوی دیگر، این روش نقش مهمی در تعیین شدت بیماری و انتخاب بهترین مسیر درمان دارد.

با استفاده از نتایج بیوپسی، پزشک می‌تواند روند درمان را ارزیابی کرده و در صورت نیاز، آن را اصلاح کند تا اثربخشی درمان افزایش یافته و وضعیت بیمار به‌صورت دقیق‌تر کنترل شود.

عوارض نمونه برداری از مغز استخوان

عوارض ناشی از انجام این بیوپسی بسیار ناچیز است ولی مانند هر روش پزشکی انجام آن همراه با یک سری عوارض خواهد بود:

• امکان به وجود آمدن خونریزی های طولانی مدت از محلی که بیوپسی انجام شده وجود دارد، مخصوصاً این خونریزی در افرادی که دارای پلاکت های پایین هستند زیادتر است.
• امکان به وجود آمدن کبودی و یا وجود ناراحتی در محل بیوپسی وجود دارد.
• ممکن است باعث ایجاد عفونت در محل بیوپسی گردد مخصوصاً افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند بیشتر به این عارضه مبتلا می‌شوند.
• ایجاد فرورفتگی در استخوان سینه در هنگام تنفس سنگین که می تواند باعث بیماری قلبی یا ریوی شود.
• بالا رفتن دمای بدن یا تب
• بروز خونریزی بیش از حد و یا خروج ترشحاتی از ناحیه ای که نمونه برداری از آن انجام شده است.
• برخی از بیماران ممکن است واکنش آلرژیک به ماده بیهوشی یا بیهوشی مورد استفاده در طول نمونه برداری داشته باشند.
  این واکنش ها می تواند شامل کهیر، خارش یا حتی واکنش های شدیدتر مانند مشکلات تنفسی باشد.
• برخی از بیماران ممکن است در ناحیه ای که بیوپسی انجام شده است، سوزش یا گرما را تجربه کنند.
  این احساس معمولا موقتی است و با گذشت زمان از بین می رود.
• در موارد نادر، ابزار نمونه برداری ممکن است به ساختارهای اطراف استخوان، مانند عروق خونی یا اعصاب آسیب برساند.
  این آسیب ها ممکن است نیاز به مداخله پزشکی داشته باشند.
• احساس ضعف و سرگیجه به دلیل استرس بیش از حد و یا احساس درد.

مراقبت های قبل از انجام بیوپسی

• پزشک را در جریان دارو هایی که مصرف می ‌کنید قرار دهید.
• در صورت داشتن اختلال در خونریزی باید پزشک خود را مطلع کنید.
• در صورت داشتن هرگونه حساسیت به مواد بی‌ حسی باید پزشک خود را در جریان بگذارید.
• در صورت باردار بودن باید پزشک اطلاع داشته باشد.
• اضطراب دارید باید پزشک خود را از اضطراب مطلع کنید زیرا اضطراب باعث زیاد شدن درد می‌ گردد.
• پیش از انجام نمونه برداری در مورد موارد زیر از پزشک خود اطلاعات لازم را به دست آورید:
• از نام آزمایش و روش آن اطلاع لازم را پیدا کنید.
• باید حتماً از دلیلی که پزشک انجام بیوپسی را تجویز کرده اطلاع داشته باشید.
• از انجام بیوپسی چه نتایجی را باید انتظار داشت.
• مزایا و خطراتی که انجام این نمونه برداری دارد را باید دانست.
• کجا و چگونه قرار است نمونه برداری انجام گیرد.
• بیوپسی توسط چه کسی صورت می ‌گیرد و میزان دانش و مهارت وی در این زمینه چقدر است.
• آیا راه جایگزینی برای این عمل وجود دارد.
• چنانچه بعد از انجام بیوپسی یا بافت برداری دچار عوارضی شدید باید آن را به چه کسی اطلاع دهید.
• هزینه آزمایش چقدر خواهد بود.

مراقبت‌ های بعد از انجام نمونه برداری مغز استخوان

• در صورت انجام دادن بیوپسی با بی‌حسی، باید فرد ۱۰ الی ۱۵ دقیقه به پشت خوابیده تا از ایجاد فشار به محل بیوپسی جلوگیری شود.
• محل بیوپسی باید تمیز و خشک نگه داشته شود.
• دستورالعمل‌ هایی که پزشک برای حمام رفتن ارائه داده باید رعایت گردد.
• تا یک روز بعد از انجام بیوپسی باید پانسمان را نگه داشت.
• طبق آنچه پزشک تجویز کرده باید از مسکن استفاده کرد.
• چه علائمی چون تب و لرز، تورم و قرمزی، وجود ترشح از محل انجام آزمایش و درد زیادی را داشتید حتماً سریعاً به پزشک خود مراجعه کنید.
• مراقب علائم عفونت مانند قرمزی، تورم، گرمی در محل نمونه گیری، ترشح، تب یا درد شدید باشید.
• پوشیدن لباس های گشاد و راحت می تواند به کاهش ناراحتی در ناحیه نمونه گیری و جلوگیری از تحریک محل کمک کند.
• برای کاهش درد و تورم می توانید یک کیسه یخ را به مدت 15 تا 20 دقیقه در محل نمونه برداری قرار دهید.
  هر چند ساعت امتحان کنید.
• حتما یخ را در یک حوله یا پارچه بپیچید تا از تماس مستقیم با پوست جلوگیری شود.
• مایعات کافی بنوشید و داشتن یک رژیم غذایی متعادل می تواند بهبودی را تسریع کند و از مشکلاتی مانند یبوست که ممکن است به دلیل استفاده از مسکن ها رخ دهد جلوگیری کند.
• با پزشک خود در ارتباط باشید و به صورت ویزیت دوره ای به او مراجعه کنید.

جواب آزمایش بیوپسی مغز استخوان چقدر زمان می ‌برد؟

انجام دادن نمونه برداشته شده را به آزمایشگاه تحویل داده و توسط متخصصین موجود در آزمایشگاه مورد بررسی و آزمایش قرار گرفته و نتیجه را به پزشک ارائه می‌ دهند.

به دست آمدن نتیجه نهایی حاصل از نمونه برداری مدت زمان چند روزه تا بیشتر از یک هفته لازم است تا نتیجه مشخص گردد.

مشخص شدن نتیجه حاصل از آزمایش پزشک می‌تواند از رد و یا تایید تشخیصی که انجام داده مطمئن گردد و در صورت وجود بیماری روش درمانی مناسب را برای بیمار به کار گیرد.

تفسیر آزمایش مغز استخوان یا جواب نمونه برداری مغز استخوان

هدف اصلی بیوپسی این است که بفهمد مغز استخوان شما به درستی کار می کند یا خیر.

نمونه توسط پاتولوژیست بررسی می شود و آزمایشات متعددی بر روی آن انجام می شود.

در این صورت هماتولوژیست علت هر گونه ناهنجاری را مشخص می کند.

اگر پزشک به وجود سرطان مانند لنفوم مشکوک باشد، بیوپسی را برای تعیین وجود یا عدم وجود سرطان در مغز استخوان یا تعیین مرحله سرطان انجام می دهد.

نتایج غیرطبیعی ممکن است به دلیل سرطان، عفونت یا بیماری های دیگر در مغز استخوان باشد.

گاهی اوقات پزشک آزمایش های بیشتری را برای تایید تشخیص تجویز می کند.

• الگوی گره‌ای نشان می‌دهد که سلول‌های CLL با سلول‌های طبیعی و چربی پراکنده هستند.
  این الگو با رشد آهسته CLL همراه است.
• الگوی بینابینی نشان می دهد که سلول های CLL با سلول های طبیعی مخلوط شده و خوشه ای نیستند.
  این الگو با میانگین نرخ رشد مرتبط است.
• الگوی انتشار در این الگو، بیشتر سلول های زیر میکروسکوپ سلول های CLL هستند.
  این سلول ها جایگزین سلول های طبیعی و چربی شده اند. این الگو نشان دهنده رشد سریع و پرخاشگری است.

هزینه آزمایش مغز استخوان

هزینه انجام بیوپسی مغز استخوان با توجه به امکانات و موقعیت و نوع بیمارستان یا کلینیک متفاوت است.

سطح تخصص پزشک در قیمت گذاری نهایی موثر است.

بهتر است پزشک بیمار این آزمایش را انجام دهد.

متاسفانه هزینه نمونه برداری از مغز استخوان بالاست و بیمه تمام هزینه های آن را پوشش نمی دهد.

افرادی که به دنبال پیوند مغز استخوان هستند باید هزینه بیوپسی مغز استخوان را برای همه افراد مورد آزمایش بپردازند.

سوالات متداول درباره بیوپسی مغز استخوان

در ادامه به سوالات متداول درمورد بیوپسی مغز استخوان می پردازیم:

آیا می توانم بعد از بیوپسی به خانه بروم؟

در بیشتر موارد، بیوپسی مغز استخوان به‌صورت سرپایی انجام می‌شود و بیمار پس از یک دوره کوتاه تحت نظر بودن، می‌تواند همان روز به خانه بازگردد.

البته در صورت وجود بیماری‌های خاص یا استفاده از داروهای رقیق‌کننده خون، ممکن است پزشک توصیه‌های متفاوتی ارائه دهد.

آیا بیوپسی مغز استخوان خطرناک است؟

به طور کلی انجام بیوپسی مغز استخوان به جز کمی التهاب و درد در ناحیه بیوپسی خطر خاصی ندارد و پس از چند روز درد از بین می رود.

نمونه برداری مغز استخوان درد دارد؟

اکثر افرادی که بیوپسی مغز استخوان انجام داده اند درد شدیدی را تجربه نمی کنند.

معمولاً درد بیوپسی مغز استخوان متوسط ​​و کمتر از حد انتظار است و در مدت کوتاهی متوقف می شود.

کسانی که دچار اضطراب کمتری می شوند در طول نمونه برداری درد زیادی احساس نمی کنند.

آیا بیوپسی مغز استخوان با آسپیراسیون مغز استخوان یکی است؟

خیر، این دو روش یکسان نیستند اما معمولاً در کنار هم انجام می‌شوند.

در آسپیراسیون، نمونه‌ای از مایع مغز استخوان برای بررسی سلولی گرفته می‌شود، در حالی که در بیوپسی یک تکه کوچک از بافت استخوانی برای بررسی ساختار کلی مغز استخوان برداشته می‌شود.