آنژیوگرافی یکی از راه ‌های تشخیصی و درمانی است که جهت بررسی رگ‌ های خونی و رفع انسداد موجود در آنها مورد استفاده قرار می ‌گیرد.

پزشکان با استفاده از آنژیوگرافی تصاویری از داخل رگ ‌های بدن دریافت کرده و هرگونه انسداد یا گرفتگی در رگ ‌ها را مشاهده می ‌کنند.

انجام آنژیوگرافی توسط پزشکان به وسیله رادیولوژی و استفاده از کاتتر، سی تی اسکن و ام آر آی صورت می گیرد.

سی تی آنژیوگرافی یکی از روش ‌های آنژیوگرافی است که با استفاده از دستگاه سی تی اسکن انجام می‌ شود و تصویرهای واضح و با جزئیاتی از عروق بدن و بافت های اطراف آنها در قسمت های مختلف ارائه می دهد.

برای انجام سی تی آنژیوگرافی قلب (Computed Tomography) از ماده کنتراست استفاده می ‌کنند.

ماده کنتراست (حاجب) را از طریق کاتتر به رگ تزریق می کنند. این ماده موجب می‌ شود تصاویر حاصل از سی تی آنژیوگرافی دارای کیفیت بسیار بالایی باشد.

با به کار گرفتن ماده کنتراست رادیولوژیست می تواند هرگونه ناهنجاری موجود در رگ ها را مشاهده نماید که این موضوع باعث تشخیص بهتر پزشک و انتخاب بهترین راهکار درمانی برای بیمار می گردد.

سی تی آنژیوگرافی چیست؟

سی تی آنژیوگرافی (CT Angiography یا CTA) یک روش تصویربرداری پیشرفته و غیرتهاجمی است که برای بررسی دقیق رگ‌های خونی بدن، به‌خصوص عروق قلب، استفاده می‌شود.

در این روش برخلاف آنژیوگرافی سنتی، نیازی به وارد کردن کاتتر به داخل رگ‌ها وجود ندارد و تصاویر مورد نیاز با استفاده از دستگاه سی تی اسکن (CT Scan) تهیه می‌شوند.

در انجام سی تی آنژیوگرافی، ابتدا ماده حاجب یا کنتراست از طریق رگ دست به بدن تزریق می‌شود.

این ماده باعث می‌شود عروق خونی در تصاویر واضح‌تر دیده شوند و پزشک بتواند وجود هرگونه تنگی، گرفتگی، انسداد، پلاک‌های عروقی یا ناهنجاری در رگ‌ها را بررسی کند.

سی تی آنژیوگرافی قلب یکی از کاربردهای رایج این روش است که به پزشک کمک می‌کند وضعیت عروق کرونر و احتمال وجود بیماری‌های قلبی را ارزیابی کند.

این روش برای بررسی عروق مغز، گردن، کلیه‌ها، شکم، لگن و اندام‌ها نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تفاوت اصلی سی تی آنژیوگرافی با آنژیوگرافی معمولی در نحوه انجام آن است.

در آنژیوگرافی سنتی معمولاً یک لوله باریک به نام کاتتر وارد رگ می‌شود، اما در CTA تنها با تزریق ماده حاجب و تصویربرداری توسط دستگاه CT، تصاویر دقیقی از عروق به دست می‌آید.

به همین دلیل، سی تی آنژیوگرافی روشی کم‌تهاجمی‌تر با دوره انجام کوتاه‌تر محسوب می‌شود.

تفسیر دقیق تصاویر سی تی آنژیوگرافی قلب و بررسی نیاز بیمار به انجام این روش باید توسط متخصص قلب و عروق باتجربه انجام شود.

دکتر محمدصادق کشمیری با بررسی شرایط بیمار و نتایج تصویربرداری، بهترین مسیر تشخیصی و درمانی را مشخص می‌کند.

دلایل تجویز سی تی آنژیوگرافی

سی تی آنژیوگرافی را برای بررسی کردن عروق خونی بدن و بافت‌ هایی که توسط آن عروق خونرسانی می‌ شوند مورد استفاده قرار می ‌دهند.

از جمله اندام ‌هایی که با استفاده از سی تی آنژیوگرافی مورد بررسی قرار می ‌گیرند می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

قلب، گردن، مغز، شکم (کلیه و کبد)، قفسه سینه، پا ها، لگن، دست ها و بازو ها

سی تی آنژیوگرافی را برای تشخیص دادن بیماری ‌های مرتبط با عروق خونی و عارضه های ناشی از آن بیماری ها مورد استفاده قرار می‌ دهند.

از جمله این عارضه‌ ها و بیماری ها می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وجود انسداد و گرفتگی در داخل عروق
• داشتن لخته خون در داخل عروق
• آنوریسم
• داشتن ناهنجاری‌ های عروقی
• وجود ناهنجاری‌ های مادرزادی در سیستم قلبی عروقی
• داشتن تومور
• وجود جراحت
• وجود پارگی جزئی یا کلی در رگ‌ ها

سی تی آنژیوگرافی چگونه انجام می‌شود؟

نحوه انجام سی تی آنژیو قلب یک فرآیند سریع و ساده است که معمولاً بدون نیاز به بستری شدن انجام می‌شود.

در این روش، پزشک با استفاده از دستگاه سی تی اسکن و تزریق ماده حاجب، تصاویر دقیقی از عروق قلب و سایر رگ‌های بدن تهیه می‌کند.

هدف از انجام این تصویربرداری، بررسی وجود گرفتگی، تنگی یا هرگونه اختلال در عروق است.

در طول انجام سی تی آنژیوگرافی، بیمار باید چند دقیقه بدون حرکت روی تخت دستگاه قرار بگیرد تا تصاویر با کیفیت از رگ‌ها ثبت شوند.

این روش معمولاً زمان زیادی طول نمی‌کشد و بیمار پس از پایان تصویربرداری می‌تواند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردد.

مراحل انجام سی تی آنژیو

آماده شدن بیمار

قبل از شروع سی تی آنژیوگرافی، بیمار روی تخت دستگاه قرار می‌گیرد.

در صورت نیاز، ضربان قلب بیمار بررسی می‌شود؛ زیرا در سی تی آنژیوگرافی قلب، ثابت بودن ضربان قلب به ثبت تصاویر دقیق‌تر کمک می‌کند.

ممکن است برای برخی بیماران داروهایی جهت کاهش ضربان قلب تجویز شود.

تزریق ماده حاجب

در مرحله بعد، ماده حاجب حاوی ید از طریق یک رگ در دست یا بازوی بیمار تزریق می‌شود.

این ماده باعث می‌شود عروق خونی در تصاویر سی تی واضح‌تر دیده شوند و پزشک بتواند وضعیت رگ‌ها را بهتر بررسی کند.

قرار گرفتن روی تخت CT

پس از تزریق ماده حاجب، بیمار روی تخت مخصوص دستگاه سی تی اسکن قرار می‌گیرد.

دستگاه به آرامی اطراف بدن حرکت کرده و اطلاعات لازم را برای ایجاد تصاویر دقیق جمع‌آوری می‌کند.

تصویربرداری از عروق

در زمان تصویربرداری، ممکن است از بیمار خواسته شود برای چند ثانیه نفس خود را حبس کند تا حرکت بدن باعث کاهش کیفیت تصاویر نشود.

دستگاه CT با استفاده از اشعه ایکس، تصاویر مقطعی و سه‌بعدی از عروق تهیه می‌کند.

بررسی تصاویر توسط پزشک

پس از پایان سی تی آنژیوگرافی، تصاویر ثبت شده توسط پزشک متخصص بررسی می‌شوند.

پزشک با مشاهده این تصاویر می‌تواند وجود تنگی عروق، پلاک‌های چربی، انسداد یا سایر مشکلات عروقی را تشخیص داده و درباره ادامه درمان تصمیم‌گیری کند.

سی تی آنژیوگرافی چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان انجام سی تی آنژیوگرافی معمولاً کوتاه است و بیشتر بیماران می‌توانند در همان روز پس از پایان تصویربرداری به منزل بازگردند.

مدت زمان دقیق انجام این روش به شرایط بیمار، نوع بررسی مورد نیاز و آمادگی‌های قبل از تصویربرداری بستگی دارد.

به طور معمول، مرحله آماده‌سازی بیمار حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان می‌برد.

در این مرحله، اقدامات لازم مانند قرار دادن رگ برای تزریق ماده حاجب، بررسی ضربان قلب در صورت نیاز و آماده کردن بیمار انجام می‌شود.

خود تصویربرداری با دستگاه سی تی اسکن تنها چند دقیقه طول می‌کشد.

پس از پایان تصویربرداری نیز ممکن است بیمار برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار بگیرد تا از نداشتن واکنش به ماده حاجب اطمینان حاصل شود.

در مجموع، کل فرآیند سی تی آنژیوگرافی معمولاً کمتر از یک ساعت زمان نیاز دارد.

آمادگی های پیش از سی تی آنژیوگرافی

پیش از انجام دادن سی تی آنژیوگرافی بیمار باید یک سری نکات را مورد توجه قرار دهد که عبارتند از:

• باید حتماً شب قبل از انجام سی‌ تی آنژیوگرافی به حمام برود و دوش بگیرد.
• در صورتی آقا بودن باید موهای روی سینه تراشیده شود.
• در روز انجام سی تی آنژیوگرافی از مصرف کردن چای، قهوه و نوشابه و انجام فعالیت شدید بدنی خودداری شود.
• در روز انجام سیتی آنژیوگرافی هرگونه دارویی که پزشک توصیه کرده است را مورد استفاده قرار نداده و چنانچه دارویی نباید مصرف شود از مصرف آن در آن روز خودداری گردد.
• مدت زمان ۴ الی ۶ ساعت پیش از انجام سی تی آنژیوگرافی باید ناشتا بود اما تا حدود یک ساعت پیش از انجام آنژیوگرافی می‌ توان آب نوشید.
• چنانچه به ماده حاجب حساسیت دارید حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید.
• در صورت خانم بودن از لباس جلو باز و بدون دکمه فلزی استفاده نشود.
• هرگونه آزمایش لازم برای انجام سی تی آنژیوگرافی را از قبل انجام داده و در روز انجام سی تی آنژیوگرافی آنها را باید همراه داشت.
• پزشک را باید در جریان هرگونه داروی مصرفی قرار داد.
• باید هرگونه زیورآلات و وسایل فلزی که همراه است را برای انجام سی تی آنژیوگرافی از خود دور نمود.
• اگر از متفورمین استفاده می‌ شود با توصیه پزشک از ۴۸ ساعت قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی، مصرف آن را باید قطع کرد‌.
• بیمارانی که مبتلا به آریتمی شدید هستند نمی‌توانند از سیتی آنژیوگرافی استفاده کنند.
• بیمارانی که دارای وزن بالای ۱۱۰ کیلوگرم هستند نمی‌ تواند از سی تی آنژیوگرافی استفاده کنند همچنین بیمارانی که وزن بالایی ۱۰۰ کیلوگرم و قد کمتر از ۱۶۵ سانتی‌متر دارند امکان استفاده از سی تی آنژیوگرافی را ندارند.

آیا برای سی تی آنژیو باید ناشتا بود؟

بله، در بیشتر موارد توصیه می‌شود بیمار قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی ناشتا باشد.

معمولاً پزشکان توصیه می‌کنند که فرد حدود ۴ تا ۶ ساعت قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی از خوردن غذا خودداری کند. این کار به کاهش احتمال بروز تهوع یا ناراحتی هنگام تزریق ماده حاجب کمک می‌کند.

با این حال، در مدت زمان ناشتایی معمولاً مصرف مقدار کمی آب تا حدود یک ساعت قبل از انجام تصویربرداری مانعی ندارد، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.

بیمار باید پیش از انجام سی تی آنژیوگرافی، پزشک را در جریان بیماری‌های زمینه‌ای، حساسیت به ماده حاجب و داروهای مصرفی خود قرار دهد.

رعایت دستورالعمل‌های قبل از سی تی آنژیوگرافی باعث می‌شود فرآیند تصویربرداری با کیفیت بهتر و ایمنی بیشتری انجام شود.

مزایای استفاده از سی تی آنژیوگرافی

استفاده از این روش تشخیصی همراه با یک سری مزیت برای بیمار است که این مزیت ‌ها را برایتان آورده ایم.

عبارتند از:

• نسبت به دیگر روش‌ های تصویربرداری دارای هزینه کمتری است.
• از راهکار های مفید جهت بررسی انسداد موجود در عروق قلبی می ‌باشد.
• اطلاعات دقیقی را در مدت زمان کوتاهی در اختیار بیمار و پزشک قرار می‌ دهد.
• عارضه ها و اثرات جانبی ناشی از آن در مقایسه با دیگر روش ‌ها کمتر بوده و حتی برخی از افراد هیچگونه عارضه‌ ای را تجربه نمی‌ کنند.

عارضه های ناشی از سی تی آنژیوگرافی

انجام دادن سی تی آنژیوگرافی در کنار مزایای تشخیصی که دارد ممکن است باعث بروز یک سری عارضه احتمالی در بیمار گردد. این عارضه‌ ها عبارتند از:

• در صورت قرارگیری زیاد در معرض تشعشعات، ریسک ابتلا به سرطان در فرد افزایش پیدا می‌ کند. اما باید این را هم بگوییم که مزیت استفاده از سی تی آنژیوگرافی جهت تشخیص بیماری، از عوارض آن بسیار بیشتر است.
• ممکن است برخی بیماران به ماده کنتراست مورد استفاده برای انجام سی تی آنژیوگرافی حساسیت داشته باشند. از این رو پزشک برای کاهش این حساسیت برای بیمار، از دارو های استروئیدی استفاده می ‌کند یا اینکه تصویربرداری‌ هایی که بدون ماده کنتراست است را جهت تشخیص استفاده می ‌کند.
• بیمارانی که مبتلا به بیماری‌ های کلیوی هستند با استفاده از ماده کنتراست ممکن است دچار مشکل شوند. زیرا این ماده جهت خروج از بدن باید به کلیه‌ ها برود و وجود آنها در کلیه ممکن است که به کلیه بیمار و عملکرد آن آسیب وارد کند.
• ماده کنتراست تزریقی ممکن است که از ورید تزریقی شروع به نشت کند و به زیر پوست برود. در این شرایط عصب ها و بافت های اطراف آن دچار آسیب می شوند. از این رو چنانچه بعد از تزریق ماده کنتراست دچار احساس درد یا حس مورمور شدید حتما به پرستاران حاضر اطلاع دهید.
• در صورت باردار بودن استفاده از این روش ممکن است که به مادر و جنین آسیب وارد کند از این رو باید پزشک را در جریان بارداری قرار دهید.

تفاوت آنژیوگرافی با سی تی آنژیوگرافی

سی تی آنژیوگرافی یکی از روش ‌های تصویربرداری است که عارضه ای نداشته و افراد زیادی می توانند به راحتی آن را مورد استفاده قرار دهند. برای انجام سی تی آنژیوگرافی از کاتتر استفاده نمی‌ شود و ماده حاجب را به رگ بیمار تزریق می‌ کنند.

بعد از انجام آن نیز بیمار نیاز به بستری شدن نداشته و می ‌تواند به منزل خود بازگردد.

اما در روش آنژیوگرافی در اتاق عمل کاتتر را از طریق بازو یا کشاله ران بیمار وارد رگ ‌های منتهی به قلب کرده و با تزریق کردن ماده حاجب به آن، داخل رگ ‌ها را مشاهده می‌ کنند.

گاهی اوقات بعد از انجام روش آنژیوگرافی بیمار باید یک شب را در بیمارستان بماند و تحت نظر باشد.

ویژگی	سی تی آنژیوگرافی (CTA)	آنژیوگرافی معمولی
روش انجام	با استفاده از دستگاه سی تی اسکن و تزریق ماده حاجب انجام می‌شود	با وارد کردن کاتتر از طریق رگ دست یا کشاله ران و تزریق ماده حاجب انجام می‌شود
میزان تهاجمی بودن	روشی غیرتهاجمی یا کم‌تهاجمی محسوب می‌شود	روشی تهاجمی است و نیاز به ورود کاتتر به داخل رگ دارد
کاربرد اصلی	بیشتر برای تشخیص گرفتگی، تنگی و بررسی وضعیت عروق استفاده می‌شود	علاوه بر تشخیص، امکان انجام برخی اقدامات درمانی مانند باز کردن رگ نیز وجود دارد
مدت زمان انجام	معمولاً کوتاه است و اغلب کمتر از یک ساعت طول می‌کشد	معمولاً زمان بیشتری نیاز دارد و ممکن است بیمار چند ساعت تحت نظر باشد
نیاز به بستری	معمولاً نیاز به بستری ندارد و بیمار پس از انجام آن به منزل بازمی‌گردد	در برخی موارد ممکن است نیاز به بستری یا مراقبت پس از انجام داشته باشد
مشاهده عروق	تصاویر سه‌بعدی و دقیق از عروق ارائه می‌دهد	تصاویر مستقیم‌تر از داخل رگ‌ها ارائه می‌کند
میزان خطرات احتمالی	احتمال حساسیت به ماده حاجب و دریافت اشعه وجود دارد	علاوه بر ماده حاجب، احتمال عوارض مرتبط با ورود کاتتر نیز وجود دارد
انتخاب روش مناسب	با توجه به شرایط بیمار و نظر پزشک برای بررسی اولیه یا تشخیصی انتخاب می‌شود	بیشتر زمانی انجام می‌شود که نیاز به بررسی دقیق‌تر یا درمان همزمان وجود داشته باشد